Điểm yếu chí mạng trong mô hình tư duy xử lý vấn đề – Problem Solving
Trong thế giới của lý trí, loài người luôn tin rằng chỉ cần tuân theo đúng quy trình, mọi vấn đề đều có thể giải quyết. Ví dụ như 6 bước trong “Think Smarter” của Michael Kallet:
(1) Xác định vấn đề
(2) Phân tích nguyên nhân
(3) Tạo ra giải pháp
(4) Đánh giá và chọn giải pháp
(5) Thực thi
(6) Học hỏi và tối ưu
Mô hình giải quyết vấn đề được xem như “phép toán” hiệu quả – đặc biệt trong khoa học và quản trị.
Thế nhưng, khi bước vào thế giới giữa người với người – nơi cảm xúc, tổn thương và vô thức vận hành – những mô hình ấy bỗng trở nên thiếu sót. Có một lỗ hổng chí mạng mà hầu hết các mô hình đều bỏ quên:
Chúng bắt đầu quá sớm
Chúng quên mất điều tiên quyết, một bước đầu tiên và là bước quan trọng nhất
BƯỚC 1: CHẤP NHẬN VẤN ĐỀ
Giống như một mặt hồ đang dậy sóng, bạn sẽ không thể nhìn rõ được đáy sâu – dù ánh sáng của tư duy có mạnh mẽ đến đâu. Chỉ khi tâm đã tĩnh, hồ đã lặng, ta mới có thể nhìn sâu vào bản chất thật sự của vấn đề – không phải nhìn để chỉ trích, không phải để lý luận thắng thua, mà là để hiểu.
Vì vậy, nếu được tái sắp đặt lại mô hình tư duy giải quyết vấn đề cho con người – cho những điều gắn với trái tim, nhân duyên và nghiệp lực – thì trình tự đúng đắn nên là:
1. Chấp nhận vấn đề
2. Nhận thức vấn đề
3. Phân tích nguyên nhân
4. Đề xuất giải pháp
5. Lựa chọn giải pháp
6. Thực hiện giải pháp
7. Học hỏi và tối ưu
Chấp nhận, không phải là đầu hàng.
Mà là bước chân đầu tiên của trí tuệ và từ bi.
Là điểm đặt của cái thang – nơi bạn bắt đầu leo lên khỏi hố sâu của khổ đau.
Chấp nhận giúp ta buông sự phản kháng. Mà phản kháng, vốn dĩ là ngọn gió khiến mặt hồ tâm thức cuộn sóng. Khi ta không chấp nhận, mọi phân tích đều lệch, mọi giải pháp đều vội vàng, mọi hành động đều thiếu chiều sâu.
Đầu vào của “Chấp nhận vấn đề” là những hỗn độn, rối ren, bức xúc, mâu thuẫn trong nội tâm. Là những câu hỏi không lời giải, những vết thương chưa lành, những con quỷ vô thức ẩn sâu. Nhưng đầu ra “Chấp nhận vấn đề” – nếu thật sự đi qua được – là một tâm thế tĩnh lặng, có thể nhìn nhận vấn đề không qua lăng kính của cái tôi bị thương.
Đầu vào là một hơi thở dài, đầu ra là một hít sâu tâm vững.
Đầu vào là thù ghét, đầu ra là lòng từ.
Đầu vào là sự đổ lỗi, đầu ra là sự bao dung.
Nếu ta bỏ qua bước này – chấp nhận – ta có thể vô tình xử lý vấn đề như thể nó là kẻ thù, mà không nhận ra vấn đề cũng là một phần của ta. Ta dễ rơi vào cái bẫy tự nguỵ biện, phủ nhận phần bóng tối trong chính mình, và rồi chiếu nó ra thế giới xung quanh. Khi ấy, ta không còn đang giải quyết vấn đề – mà đang tạo nghiệp.
Không chấp nhận là tự gieo vào tâm thức mình một mầm bất an – dù sau đó bạn có tìm ra bao nhiêu “giải pháp” thì vẫn là xây nhà trên đất lở.
Tĩnh tâm – rồi hãy tư duy.
Chấp nhận – rồi mới hành động.
Thấu cảm – rồi hãy nói lời phân tích.
Vì cuối cùng, giải quyết vấn đề không chỉ là để tháo gỡ hoàn cảnh bên ngoài, mà còn là để chữa lành một phần bên trong. Và muốn chữa lành, tâm phải an trước đã.
Tâm an thì sóng yên
Sóng yên thì đáy hiện
